Ghelite Birliktelik’ning ahirqi charisi

AFP Muhpirining 12-ayning 16-kuni ilan qilghan hewirige asaslanghanda Bu ayning ahiri we yaki 2-ayning beshida DUQ Reisi Rabiye Hanim Shiwitsiye sot mehkimisining jasus gumandari Babur Meqsut dilosigha chitishliq halda elip beriwatqan ishpiyonluk jinayi dawasigha guwahliq berish uchun Stkholm’ghe berishi kirek.
(Menbe tirnaq ichide eskertildi)
(http://www.spacewar.com/reports/ … on_Uighurs_999.html)

bu hewerni oqughandin buyan qanchilik rahatsizliq ichide kun sanap otkinimni hatirlimaymen. Gerche bu hewerning untulup komulup ketishini arzu qeliwatqanlar bar bolsimu likin Shiwitsiye sot mehkimisi bu dilo’ni netjilendurmestin, Babur Meqsut’ning ishpiyonluq jinayitini Rabiye Hanimning guwahliqi astida ahirqi hokum bilen hulasilimastin turup bu sertchilikning kozimizdin uzaqlishishi mumkin korunmeywatidu. Biz kormeske salsaqmu metbuatlar bu diloni tohtimay helqara agentliqlar wastisi bilen dunyagha tarqitiwatidu. DUQ reisining guwahchi bolup bu dawagha qatnishishi bolsa helqara metbuatlarning  4 kozlep kutiwatqan hewer enggushteri. Rabiye Hanimning bu sotta guwahchi bolishini yalghuz muhpirlar kutmeydu elwette. Bir tereptin del ushbu sot kunide Hitayning tongguz chishlirini hinggaytip putun Uyghurlargha meshire arilash kulushini tesewwur qelish her bir eqil igisige qeyin bolmisa kirek.

Konilar hata eytmighan. Kiselni yoshursang oluming ashkare. Bu timining meni shunchilik rahatsiz qelishining sewebi del “yuqurigha tukursem burutum, towenge tukursem saqilim” misaligha ohshaydu.

Mana emdi “Zamanida berilgen tenqitlerge  Rabiya Hanim qulaq salghan bolsa idi, meslehet bilen ish qilghan bolsichu kashki, ikki tiyinliq qimmiti yoq kishilerge Rabiye Hanim bundaq hayatiy ehmiyettiki sezgur mesilini nimige amanet qilghandu” digendek tugimes suallar bilen kayip tapa tene qelishning hich ehmiyiti yoq.  chunki bolghuluq boldi we bosughumuzgha taqaldi.

Biz qanchilik azaplansaqmu, Uyghur dawasi huddi ikki tiyinliq qimmiti yoq bir erzimes uchun “nomusidin ayrilip qalghan ippetlik qizdek” buruhtum bolup tolghansimu, hesret chikip talagha qarashqa yuz tapalmisimu, rohi sunup pighan ichide qildek puchulansimu ustimizdiki bu meniwi horluqni tartmay ilajimiz yoq. Bu horluq dushmen qoli bilen kelse idi ozimizni u yaki bu shekilde teselli qilar iduq, “Yilanning chiqishi eskiligidin emes uning tebiitidin” dep tartqan horluqlirimiz uchun janabi Allahtin ejir tilep otup kiter iduq. Milli dawayimizning beshidiki Dahimiz teripidin yurekke selinghan bu henjer’ge nime diguluk?  bu henjer yarisining shipaliq dorisi nedidur? Isiyadim shuningda qaldi.

Qerindashlirimiz pat-pat otmushtin waysaydu. Otmushtiki liderlirimizning 30-yillardiki, 40-yillardiki hetta 80-yillardiki hataliqliri uchun dastan putkidek hejimde shikayet qelishidu. Hemmisi belki toghridur. otmushtiki hataliqlardin ders elishning birdin bir yoli bugunni tuzeltish, bugunning hataliqliridin saqlinish ikenlikini bolsa hemme adem tekchige elip qoyidu we yaki kormeske selip mesuliyetsizlik bilen otup kitidu. chunki otmushni shikayet qelishqa hich bir mesuliyet ketmeydu. songeksiz til muskulung eghiz boshlughide herke qilghudek enirgiyegila ige bolsa halighan her nime diyeleysen, echingni rahatlitalaysen. likin mana Bugun koz aldimizdiki bu reswaliqqa nime deyishimiz kirek?  qolimizda Shiwitsiye sot mehkimisning belgulimilirini ozgertiwetkudel, Lidirimizni bu reswachiliq ichidin sorep chiqqudek madarimiz barmu? nime ketse ketsun, aliy menpeetige wekillik qelish uchun qurulghan eng aliy orginimiz bolghan DUQ we Uning reisini bu sotqa ewertmeydighan, yerige kelse Shiwitsiyege nota berip awazini jimiqturidighan maddiy, meniwi kuchimiz barmu? bar bolsa idi men bu reswachiliqtin hali bolush uchun ikkilenmey qilghan bolattim.
Ah yurek, ah wijdan, ah ghurur.  Ejepmu horlanding, ejepmu kirlending.

Ishning hissatiy we rohiy dert  elimidin riyalni charisige tepekkurimizni zorlighinimizda qilalaydighan ishimiz unche kop emes. hemmimizni azaplighanmu del shudur. Belkide eng addiy bir chare bolush supitide Rabiye Kadir hanimning DUQ”ning reisi salahiyiti bilen bu dawagha guwahchi bolup qatnashmasliqi kirek dep oylashqa heqliqmiz.

Chunki Helqara Metbuatlar tarihiy dushminimiz bolghan Hitaygha Uyghurlarning menpeetini setip Jasusluq jinayiti otkuzgenlik bilen eyplengen Jasus Gumandari Babur Meqsut bilen Uyghurlarning anisi, DUQ’ning reisi Rabiye Kadir’ni bir ramka ichide korsutup hewer tarqatmasliqi kirek. shehslerning DUQ’tin hewersiz otkuzgen hususiy hataliqi uchun DUQ bu rezalet dawagha sorep kirilmesliki kirek. DUQ bu reswachiliqning hich bir bulungigha elnashmasliqi kirek. nime bolsa bolsun Babur Mesut, Hitay Konsuli, DUQ we Rabiye Kadir digen isim bir arida bolmasliqi kirek. Bu ghelite we reswa mkorunushtiki “birliktelik” otturigha chiqmasliqi kirek.  Rabiye Kadir perishtidek  uluqtur, buyuktur  likin Uyghurning dawasi, Uyghurning shan-sheripi, Uyghurning izzet-abroyi Rabiye Kadirdin uluqtur we uningdin buyuktur.

Rabiye Kadir wetinini az kop soyse, millitini soyse(ki buningdin hich shubhimiz yoq) bu rezaletning helqara metbuat aldida, Shiwitsiye sot mehkimisi zalida tarihi bir belge bolup Hitayni kuldurushige, Uyghurni azap dengizigha gherq qelishigha yol qoymasliqi kirek. Buning birdin bir yoli oylanmay mesuliyetsiz qilinghan bu rezalet uchun mesuliyetlik herket qelip istipa berishtin ibaret.

Shundila gerche Uyghur helqining rohiy azawi yenggillimeydu, likin hich bolmisa Uyghurlarning eng aliy orgini bolghan DUQ, Shiwitsiye sot mehkimisi aldida Hitaylarning achchiq meshirisidin bir mehel uzaq turalishi mumkin.
Qarar Animiz we Rehbirimiz Rabiye Kadir’gha ait. Beridighan Qarar nime bolishidin qet’I nezer Uyghur helq bu rezalet uchun ozining wijdaniy qararini alliqachan berip boldi chunki.

UN expert on torture seriously concerned about forcible return of ethnic Uyghurs from Cambodia to China

GENEVA (22 December 2009) – The UN Special Rapporteur on torture, Manfred Nowak, expressed grave concern about the forcible return of 20 ethnic Uyghurs from Cambodia to China. The deportees were seeking asylum in Cambodia after having fled China during the past few months, following clashes between Uyghurs and Han, in the Xinjiang region in July 2009.

“In light of the reports of severe torture I have received following the July events and the recent executions in the Xinjiang region in violation of the most basic fair trial guarantees, this is a blatant violation of Cambodia’s obligations under the principle of non-refoulement as stipulated in article 3 of the UN Convention against torture,” stressed the UN expert.

“The situation is aggravated by the fact that I had reminded the Government of Cambodia beforehand by means of an urgent communication of their international obligations,” added Nowak.

The decision to deport the 20 persons to China pre-empted the result of their asylum requests for which all of them were waiting. “This means,” said the Special Rapporteur, “that the Cambodian authorities have also knowingly prevented an objective determination of their refugee status under the Geneva Convention on refugees and whether the deportees would be at risk of torture, other forms of ill-treatment or the death penalty.”

“I am calling on the Chinese authorities to treat the 20 persons humanely upon return in accordance with international standards, to grant access to them in case they are detained and to afford them due process guarantees, if charged with criminal offenses”, urged the Special Rapporteur.

In a separate statement also published today, the UN Independent Expert on minority issues, Ms. Gay McDougall, has called upon the Government of China to grant her access to assess ethnic tensions and violence in Xinjiang Uyghur Autonomous Region, at the earliest opportunity. You can find McDougall’s statement at http://www.ohchr.org

Manfred Nowak, appointed Special Rapporteur on 1 December 2004 by the UN Commission on Human Rights, is independent from any government and serves in his individual capacity. He has previously served as member of the Working Group on Enforced and Involuntary Disappearances, the UN expert on missing persons in the former Yugoslavia, the UN expert on legal questions on enforced disappearances, and as a judge at the Human Rights Chamber for Bosnia and Herzegovina. Nowak is Professor of Constitutional Law and Human Rights at the University of Vienna, and Director of the Ludwig Boltzmann Institute of Human Rights.

After Expelling Uighurs, Cambodia Approves Chinese Investments


Published: December 21, 2009

BANGKOK — China signed 14 deals with Cambodia on Monday worth approximately $1 billion, two days after Cambodia deported 20 ethnic Uighur asylum seekers under strong pressure from Beijing.

The deportation, in defiance of protests by the United States, the United Nations and human rights groups, came on the day before a visit to Phnom Penh, the Cambodian capital, by Vice President Xi Jinping of China.

The package of grants and loans was signed at the end of Mr. Xi’s visit. The Cambodian Foreign Ministry quoted Mr. Xi as saying: “It can be said that Sino-Cambodia relations are a model of friendly cooperation.”

The exact value of the agreements was not announced, but the chief government spokesman, Khieu Kanharith, said they were worth $1.2 billion. “China has thanked the government of Cambodia for assisting in sending back these people,” he said. “According to Chinese law, these people are criminals.”

Members of a Turkic-speaking ethnic minority living mostly in western China, the 20 Uighurs said they were fleeing persecution in a crackdown that followed riots in which the Chinese government said at least 197 people were killed.

Hundreds of Uighurs have been detained since then and several people have been executed for involvement in the rioting. At least 43 Uighur men have disappeared, according to Human Rights Watch.

Twenty-two Uighurs entered Cambodia about a month ago, aided by a Christian group that has helped North Koreans fleeing their country. Two of the Uighurs have disappeared, the Cambodian government said.

Before being deported, several of the asylum seekers told the office of the United Nations High Commissioner for Refugees in Cambodia that they feared long jail terms or even the death penalty, according to statements reported by The Associated Press. In the statements, which had been provided to the United Nations in support of asylum applications, the Uighurs described chaotic and bloody scenes during the rioting.

“If I am returned to China, I am sure that I will be sentenced to life imprisonment or the death penalty for my involvement in the Urumqi riots,” said a 29-year-old man.

Another man, a 27-year-old teacher, said: “I can tell the world what is happening to Uighur people, and the Chinese authorities do not want this. If returned, I am certain I would be sent to prison.”

China is Cambodia’s leading investor, committing hundreds of millions of dollars for projects including dams, roads and a headquarters for the government Council of Ministers in Phnom Penh. In October, Prime Minister Wen Jiabao of China met Cambodia’s prime minister, Hun Sen, in Sichuan, China, and concluded a deal worth $853 million.

Hataliqqa Sukut qelish dawagha Hiyanet qelishtur

Menbe:wetinim.org

Yazghuchi:Turan

Uyghur Helqi dunyadiki herqandaq bir milletning oz Lidirige korsutushke tigishliz itaet, izzet-hormet, pidakarliq, semimiyet qatarliqlarning hemmisini ozining Lidiri Rabiye Kadirgha toluqi bilen korsetti. uning bilen qalmidi, Milli dawaning jan tomurigha taqilidighan kopligen reswaliqlargha, eng eghir haqaret derijisidiki hatalargha sukut qildi, sebir qildi we belki bir kun kilip aydinglinip qalar digen umutte bu mesililer heqqide sualmu sorimidi. likin milletning wijdani hichbirini untumidi.

Shiwitsiye Mehkimisi teripidin Hitay jasusuliqi bilen resmi qarilanghan Babur Meqsut weqesi, bolupmu Babur Meqsutqa hawale qilinghan atalmish 4 turluk telepning nime ikenliki Uyghur dawasigha qarangghu. Liderdin bolsa ses sada yoq. Lider namidin (DUQ namidin emes) bu reswaqchiliqni toghurlap 4 qur bayanatname ilan qilghan Lider yoldishi Sidiq Haji bu heqqide hich tepsili tohtalmidi. ishlar komulup qaldi digensiri Shiwitsiye Soti bu rezaletning ustige basa-basa kitishke bashlidi. bu suallarning jawabi birilmigech Lider nime qilsam men toghra digen seltenetke chumkendi. bugunki hataliq del bu hil ego’ning mesuli.

Teshkiliy bixeterlik heqqidiki tekliplerge qulaq salghan bolsa DUQ Lidiri bugunki bu reswachiliq astida shaptuldek ezilmigen bolatti.
22 Uyghur mesiliside hichkim DUQ we Lidirini bu ishqa kuchimidi dimidi. kuches bashqa  netije elish bashqa gep. DUQ Lidirining 1 ayliq prohrammigha qarisaq eng mohim dep qaralghanmlirini tamamlash uchun kop bolghanda 7-8 kun yitip ashidu. 22 Uyghurgha sel qarighanliq del mushu yerdin chiqip turidu.  bu arida Washington’diki Shohret Hoshur qatarliq kishiler bu balilargha yardem uchun zorur bolghan iqtisatni toplash uchun her yerge telefun qelip chiqti. likin Uyghur oyi dep quruq isimdin bashqa hich bir emiliyiti yoq plangha toplanghan 3-400ming dollar pul Amerika bankisida yatti. chiqqan netije Uyghurning tehi elinmighan hetta elinishi yaki elinmasliqi eniq bolmighan Uyghur oyi 22 Uyghurning hayatidin qimmetlik bolup chiqti.

yiterlik pul ajritilghan bolsa 22 Uyghurdin qachqan we bugun hayatta qalghan 2 Uyghurning teqdiri qandaq bolghan bolsa bugun Hitaygha qayturulghan 20 Uyghurning teqdirimu shundaq bolatti. Kambodja nopusining 4% ge yeqini Musulman, yeni eng az 700,000 musulman yashaydu. yoshurunushmu, bir muddetlik saqlinishmu qeyin bolmaytti. peqet pul yitersizlikidin, bolupmu 22 qerindishimiz hayat we mamat arisida minut sikinut sanawatqanda pulsizliqtin  qanche kun zaya boldi. eng ahiri jan tumshuqqa kelgende BDT yaki USA kuchiyelmes boldi.

men putun metbuat hewerlirini elgektin otkuzdum. bular heqqide 1- hewer Washington post arqiliq ilan qilinghan 3-Dikabirdiki hewerdin ibaret. bundin burun Hitay bu Uyghurlarni bilmigen, bilsimu undaq jiddi qarimighan. belki helqara jamaet pikri toplash niyitide ilan qilinghan bu hewer eng ahirida qerindishimizning teqdirige taqaldi. buni mesuliyetsizlik dimey nime deyluq?

tehi bu timilar aldirimay ishlinidu. DUQ rehbiri tehimu inchike elgektin otkuzilidu. beziler digenning eksiche DUQ we uning Lidirini tenqit qilalighan, hisap soralighan, hatani tuzeltip toghrini korsiteligen waqit Hitayning bu dawadin heqiqi qorqidighan waqtidin ibaret. ochuq bolush, jawapkar bolush, mesuliyetchan bolush qatarliq demokratik prinsipliri toluq ishligende undin DUQ lidiri kiche chush korup etisi korgen chushi boyiche ish qilmaydighan bolidu. Hitayning Jasusigha Hitay bilen sohbet orunlashtur dep reswa ishlarning yenigha yeqin yolalmaydighan bolidu. helqning pulini helqning hayati uchun serp qilalaydighan bolidu. netijide dawa kuchlinidu. hazirqi yuzlinish DUQ’ning halak bolush yuzlinishidin ibaret. DUQ Lidirining hazirghiche elip barghan shehsi merkezlik birtereplime mehpiy ijraatliri, orunsiz quruq bayanliri, ichi bosh, mentiqisiz shuar haraktirliq quruq parangliri Uyghur helqini hayajanlandurush emes belki oylandurup qoyuwatidu.

Lider bergen qarari boyiche we shu qarar asasidiki ijraatliri bilen bahalinidu. quruq wediliri we sozliri bilen emes.  quruq soz kop sozlendi, hata qararlar arqa arqidin berildi. hata qarar asasidiki ijraatlarmu mana men dep turuptu.
ziyanning qayiridin qaytsa payda. emdi ziyandin qaytidighan waqit keldi we otti.

China Imposes New Internet Controls


    Published: December 17, 2009

    China’s government censors have taken fresh aim at the Internet, rolling out new measures that limit ordinary citizens’ ability to set up personal Web sites and to view hundreds of other Web sites offering films, video games and other forms of entertainment.

    The authorities say that the stricter controls are intended to protect children from pornography, to limit the piracy of films, music, and television shows, and to make it hard to perpetuate Internet scams. But the measures also appear designed to enhance the government’s already strict control of any organized political opposition.

    In various pronouncements, top propaganda and security officials have stressed anew the need to police the Internet on ideological and security grounds.

    The “Internet has become an important avenue through which anti-China forces infiltrate, sabotage and magnify their capabilities for destruction,” wrote the public security minister, Meng Jianzhu, in the Dec. 1 issue of Qiushi, a magazine published by the Communist Party’s Central Committee.

    “Therefore it represents a new challenge to the public security authority in maintaining national security and social stability,” he said.

    The newly announced restrictions are the government’s broadest effort to control the Internet since last June, when it tried to require manufacturers to install Internet filtering software on all new computers, experts said. Officials scaled back that program, known as the Green Dam-Youth Escort, after an outcry by both ordinary Internet users and corporations.

    Under the new initiative, unveiled piecemeal over the past month, more than 700 Web sites have been shut down, including many that offered free movie, television dramas and music downloads. Included was BT China, which recorded at least 250,000 visits daily. China’s largest file-sharing site, Very CD, must obtain a new license or face possible shutdown as well, according to media reports.

    Individuals have also been banned from registering Web sites ending in .cn, China’s country code domain name. That domain is now limited to registered businesses. Although individuals can still register Web sites in other domains, such as .com and .net, the new rule “will have a negative impact on the vibrancy of the Chinese Internet,” Kenneth Jarrett, vice chairman of the communications firm APCO Worldwide’s China region, said in an e-mail message.

    “Local e-mail e-commerce startups and individuals will find it difficult to apply,” he wrote.

    Huang Xiwei, the founder of BT China, criticized the move in an interview posted on Sina.com, a popular Chinese Internet portal. “Not just film and video sites are affected,” Mr. Huang said in the interview. “All websites owned by individuals will gradually exit the arena. All paths leading to a future have been blocked.”

    The government has also intensified pressure on cellphone companies to prevent transmissions on online pornography. In response, China Mobile, the nation’s largest cellphone operator, has suspended its practice of paying third party providers for content downloaded over its cellular network, according to the Chinese media. Industry specialists said the disruption has dealt a blow to an industry that serves an estimated nearly 200 million mobile Internet users.

    Experts say the latest measures are a continuation of the state’s increasingly sophisticated effort to control the Internet’s influence on more than 300 million Chinese users. Earlier this year, China blocked Facebook, Twitter, YouTube and thousands of other Web sites.

    Some analysts predicted those restrictions were temporary and would be lifted after a spate of sensitive anniversaries, including the 20th anniversary of the crackdown on pro-democracy demonstrators in Tiananmen Square. But they have remained in place.

    “The trend in China is toward tighter and tighter control,” said Rebecca MacKinnon, an assistant professor of journalism at the University of Hong Kong who specializes in Chinese Internet issues. “They are basically improving their censorship mechanisms.”

    Reaction to the government’s latest crackdown runs the gamut from enthusiastic support from Chinese parents who want to shield their children from pornography to harsh criticism from those who view the Internet as the best antidote to government propaganda and state-controlled media.

    As in other countries, Ms. MacKinnon said, “there is a segment of Chinese society that is very freaked out about what is going on the Internet and want the government to do something.”

    On the other end of the spectrum are college students who are accustomed to downloading music, films and other material easily and cheaply. “The government’s actions have affected their lifestyles,” said Professor Hu Yong at Peking University in Beijing. “So it is likely they would react in a big way.”

    In interviews, students at Beijing universities described the new measures as unnecessary and bound to be ineffective. They noted that pirated CDs were ubiquitous in Beijing and predicted that Internet users would find ways around the new online obstacles.

    Still, Wang Shuang, a 20-year-old student at Beijing Foreign Studies University, complained, “Since the BT was closed, I cannot find all the American television series that I have been watching, like ‘The Mentalist.’ ”

    Zeng Li, a third-year architecture student at Tsinghua University, said his studies were suffering. “I often use BT Web sites to download foreign resources which are rarely available in China, like architectural design materials,” he said.

    He is also deprived of one way to relax, he said, because he can no longer go to the BT sites to download movies banned in China. “The shutdown has had a great influence on me,” he said.

    Research was contributed by Li Bibo, Jonathan Ansfield, Sun Huan and Zhao Nan.

    KUCHLUK HITTAY AJIZ UYGHUR VE MUSTEKKILLIK

    BY YARKIN

    Xitay dölitining küchiyip kétiwatqanliqini,Xitayning küchi amérikinimu qorqutuwatqanliqini mubalighe qiliwatqanlar kop.bu pikir éqimigha Eqli béshida Uyghur ziyaliylirimu qoshulushqa bashlidi.bu xil ehwal Uyghur milliy dawasini meyüslendürüshi mumkin.

    Xitay dölitining tereqqiyati we künséri éship bériwatqan küchini toghra mölcherlesh lazim.
    Amérika prézidénti Barak Obamaning Uyghur mesilisini tilgha almasliqi mesilisinimu soghuqqanliq bilen tehlil qélish kérek.

    Amérikining 2008.yilqi omumi milliy daramiti 14 tirilyon 334 milyard dollar.Xitayning 2008.yilqi omumi kirimi 2 tirilyon 300 milyard dollar.Xitayning burnining astidiki jenubi koriyining 2008.yilqi omumi kirimi 1 tirilyon 100 milyard dollar.Xitayning nopusi 1 milyard 350 milyon. Jenubi koriyining nopusi 48 milyon.
    Xitayda bügün kishi béshigha toghra kelgen milliy daramet 2200$.jenubi Koriyide kishi béshigha toghra kelgen milliy daramet 42.000$ dollar.Amérikida 47.000$.

    Xelqi bay we bextlik bolghan döletler küchlük döletlerdur.

    2009.yili Amérikida oquwatqan oqughuchilarning sanliq melumati mundaq;Amérikida oquwatqan Hindistanliq oqughuchi sani 105.000 neper,xitayliq oqughuchi sani 98.000 neper,Jenubi Koriyilik oqughuchi sani 75.000 neper.
    Dölet tereqqiyatining kélechiki ma’aripta.ma’aripning eng méwilik baghchisi Amérikida.

    Xelqi kembeghel,amma dölet küchlük bolghan döletlerde her waqit tinchsizliq,muqimsizliq amilliri mewjuttur.dölet xelqqe,xelq döletke tehdit bolushtin ibaret tenglime her zaman dawam qilidu.Xitay ene shundaq döletlerning tipik misalidur.bextsiz xelq bilen zalim dölettin parlaq kélechek meydangha kelmeydu.

    Xitay metbu’atliri 60 .yillighini tebriklesh munasiwiti bilen dunyagha kop xil doklatlarni élan qildi.diqqitimni tartqan bir reqem shu; dunyada Xitay dölitidin 163 dölet yardem éliwatidu.(Amérikini öz ichige alghan qerz alghuchi barliq döletler bu tizimlikte bar)

    Gherbte xususi kapitalizm,Xitayda dölet kapitalizmi mewjut.gherbte kapital xelqning qolida,xitayda döletning qolida.

    Xitay Sherqi Türkistanda Uyghurlarni qanliq qirghin qiliwatqan 7-ayda,Yawropaning otturisidiki bala dölet Moldawiyege 1 milyard dollar qerz berdi.bu ishqa pütün yawropa heyran-hes bolup qaldi.Moskwa 500 ming dollar qerz bermekchi bolghan idi. Moldawiye Moskwani emes,Béyjingni tallidi. Rus metbu’atliri bir mezgil ghezipini basalmay Xitayning qara niyitini ashkarilashqa térishti.
    Xitayning meqsiti Donay deryasining Qara déngizgha tutishidighan nuqtisidiki Moldawiyeni iqtisadi baza qilip turup tökme mallirini yawropagha sétish.

    Tibette,Sherqi Türkistanda kishiler yoqsulluqtin,yuqumluq késel bolup doxturxanilarda dawalinalmay ölüwatqan,bowaqlar we anilar ozuqluq yétishmeslikidin ölüwatqan bir mezgilde,hetta Xuangxe deryasi boyida yashawatqan Xen milliti ichide qurghaqchiliq we suning zeherlinishidin jan üzüwatqan, késellik bilen boghushuwatqan milyonlarche insan jan talishiwatqan bir mezgilde,Xitay Afriqida,hetta Latin amérikisida heqsiz tomur yol,tash yol,mektep,doxturxanilarni sélip bériwatidu.

    Öyüngde baliliring ach,sen réstoranlarda xeqni méhman qilishqa pul chéchip yürseng mehellide abruyung bolamdu?

    Ürümchidiki “7.5”weqesi Uyghurlarning xitay zulumigha chidiyalmighanliqidin emes,xitay hökümitining Uyghurlarni tiz assimilyatsiye qilip tügitish jeryanidiki taqetsizliki tüpeylidin partlidi.
    Uyghurlar mislisiz éghir milliy zulumgha taqet qiliwatqan bolsimu,Xitay hökümiti Uyghurlarning xitay dash qazinida asta ériwatqanliqigha taqet qilalmidi. Netijide “7,5” weqesi partlidi.

    1931.yili Manjuriye döliti qurulghanda xitaydiki manjularning nopusi 100 milyon idi.bügün xitayda manju tilida sözlishidighan 100 ademni tapqili bolmaydu.

    Uyghurlar milliy mewjudiyitini qoghdash yolida küresh qilishni toxtimighinigha oxshash,Xitaymu Uyghurlarning neslini tügitiwétish pilan we istratégiyisini toxtatmaydu. waz kechmeydu.

    Sözimizni yene 30 yildin béri urush oti köyüwatqan qoshnimiz Afghanistandin misal bérish bilen dawamlashturayli;
    Afghanistan we Pakistanda, Amérika,Xitay,Hindistan jiddiy shahmat oyuni oynawatidu.
    Amérika,Afghanistandiki eskerliri üchün her ayda 100 milyon dollar pul rasxot qilmaqta.uningdin bashqa,Afghanistanning tereqqiyati üchün her küni ottura hésab bilen 7 milyon dollar xejlimekte.

    Hindistan NATO ezasi emes,emma Afghanistanda eskerliri bar.Hindistan Eskerliri Pakistanning Bilujistan chégrasigha orunlashqandin béri,Bilujistanda Talibanlar kücheymekte.
    Pakistan talibanlirining arqa sep teminati Hindistan teripidin temin étilgenliki bilinmekte.
    Afghanistan’gha Hindistan eskiri küchini teklip qilghuchi dölet Amérika.elwette Karzayi hökümitimu buning ichide.Afghanistan Dölet re’isi Hamit Karzayi aliy melumatini Hindistanda alghan,Hindistan söygüsi bilen yétishken kishi.shunga bügün Afghanistandiki asasi qurulush ishliri Hindistan shirketlirige bérilmekte.
    Amérika Afghanistanni bombilimaqta.buzulghan yerlerni Hindistan yasimaqta.Amérikidin Afghanistan bankilirigha kelgen dollarlarning muhim bir qismi Hindistangha éqip chiqip ketmekte.

    Afghanistanda xitaylarmu bosh turghini yoq.séliwatqan mebleghliri hindistandin az emes.Xitayning pakistandiki jasusluq torliri Afghanistan’gha jiddiy pa’aliyet élip barmaqta(her xil tijari pa’aliyet ismi astida axbarat toplawatqan Uyghur jasuslarmu buning ichide)

    Pakistanda barghanséri yéyiliwatqan,kéngiyiwatqan Taliban küchlirining qolida Hindistan we Xitay qoralliri bar.Pakistanliq talibanlirini bombardiman qiliwatqan Ayropilanlar Amérikida ishlen’gen Pakistan hawa armiyisige a’it.Her bir dölet yéngi qorallirini musulmanlarning qéni tökülüwatqan bu urushta sinaq qilish pursitige érishmekte.

    Urush Afghanistandin Pakistangha yuqumluq késeldek tarap kéngeymekte.

    Hindistan Iran bilen néfit,gaz turuba yoli imzalashqan bolup déngiz yolidin Hindistan’gha ulishidu.Pakistan arqiliq Hindistangha turuba yatquzushmu küntertipte.
    Xitay bolsa,bu turuba yolini Sherqi türkistan arqiliq Xitaygha baghlash üchün Iran we Pakistan bilen bezi kélishimlerni imzalidi we imzalash yolida jiddiy térishchanliq körsitiwatidu.
    Xitay hökümiti,Pakistanni Hindistangha qarshi ishlitish üchün bu döletke séxiyliq bilen zor miqdarda herbiy ,téxnika we iqtisadiy yardem bérip kelmekte.uningdin bashqa Pakistanning déngiz sahilida Gwadar erkin tijaret bazisi ismida chong bir sheher qurmaqta.pat yéqinda xitayning igidarchiliqidiki bu sheherdin dunyagha tamozhnisiz,erzan xitay malliri sétilishqa bashlaydu.

    Xitay,Hindistanning Pakistan’gha bolghan bésimini yenggillitish üchün Hindistan chégrasida dawamliq esker yighmaqta.parakendichilik salmaqta.

    Amérika bolsa Afghanistandin yéqin zaman ichide eskerlirini élip chiqip ketmeydu.
    Afghanistan Amérikining Iran,Orta asiya,Xitayni kontrol qilip turushi üchün tengdashsiz istratégiyilik ehmiyetke ige bir orun.

    Xitayning Türkmenistan’ghiche ulashturghan gaz turubilirini Iran’ghiche uzartish pilani Amérikining ghezipini tashurmaqta.

    Pakistanning xitaygha tamamen teslimchilik prinsipidiki diplomatiyilik siyasitining bedilini Amérika we Hindistan éghir tuletturishi mumkin.chünki bügün Pakistanda kimning qoli kimning yanchuqida ikenlikini perq étish qéyin.

    Xitay,yéqinqi dewr ichide sherqte héchqandaq herbiy heriket élip barmasliqi éhtimalgha yéqin.

    Xitayning 30 yilliq tereqqiyati,Yaponiye,Jenubiy koriye,Teywen,Sin’gapor,Malayshiya,Hindonéziye,Tayland… qatarliq döletlerni ziyan’gha uchritish bedilige kelgen bolup,bu döletler xitaydin hem tehdit hés qilmaqta,hem Xitaygha nepriti kücheymekte. Xitay bu sherqi asiya döletliri bilen mumkin’gha qeder yaxshi munasiwet qurushqa tirishmaqta.Bu döletlerning arqisida Amérika bolghachqa we xitayning déngiz armiyisi téxiche intayin ajiz halette turuwatqachqa déngiz-okyanda orush qozghash tewekkülchilikini qilmaydu.

    Xitayning Hindistan chégrasigha esker toplishi”sherqtin shepe bérip gherbtin urush”tin ibaret kona xitay taktikisi.Xitay Hindistanni,Hindistan xitayni hezim qilalmaydu.kichik toqunushlar bölishi mumkin,zor urush bolmaydu.

    Xitayning esli uridighan nishani orta asiya.
    Xitay Qazaqistanda,Türkmenistanda zor miqdardiki néfit meydanlirini sétiwélipla qalmastin,Qazaqistanning eng chong néfit shirkiti monaygaz shirkitinimu asasen qoligha kirgüzüp boldi.
    Bu yil qurulushi tamamlinidighan Xitay Türkmenistan gaz turubisi tuluq ishqa kirishkende yilliq 40 milyard küp métir gaz aqidu.

    Xitay,Özbékistanning perghane wedisidiki kona néfit quduqlirini yéngilash üchün 1995.yilila meblegh sélishqa bashlighan idi.shunanda Nawayi,Semerqent rayonlirida xitayning zor miqdarda mebleghliri bar.

    Xitay meblegh salghan her yerde xitay shirketliri,Xitay ishchiliri keng kölemde yerleshmekte.

    Xitayning orta asiyadiki shirketlirining mutleq kop qismida bu döletler heqqide melumat toplaydighan bixeterlik idarilirining ademliri bar.orta asiya döletliride pulgha sétiwélin’ghan her derijilik emeldarlar bar bolup,ular xitay menpe’iti üchün ishlepla qalmastin,bu rayonlarda xitayning ewzelliki toghrisida téléwizorda sözleydighan,gézitlerde yazidighan,xitaygha nisbeten ijabiy közqarashlarni teshwiq qilidighan yallanma zhurnalist,ediblerni barliqqa keltürdi.

    Xitay intérnét tor betliride Qirghizistan,Tajikistanlarni 32-33.ölkimiz dep hésablisaq boluwéridu, dégendek gepler köpiyishke bashlighan idi. “7.5” Ürümchi weqesi hemmidin bek Orta asiyaliq qérindashlirimizning uyqusini échiwetti.
    Bu rayondiki xitaypereslerning baziri kasatlashqan bolsimu,Xitayning tatliq pullirining méhridin téxiche waz kécheligini yoq.

    “Yéngi tughulghan mozay yolwastin qorqmaptu”dégendek,döletke érishken bu qérindashlirimizning hakimiyet beshidiki baywechchiliri yolwasning quchiqida uxlashqa adetlendi….

    2015-2020.yillirighiche Xitay démokratik tüzümge köchelmise, Kommunistik partiye ömrini uzartish üchün bir qoshnisigha tajawuz qilishish arqiliq, dölet ichide hakimiyetke tehdit yaritish éhtimali bolghan barliq tebiqilerni aldinqi sepke heydesh arqiliq hoquqini mustehkemleydu.
    Xitayning hujum nishani Orta asiyadur.
    Qazaqistan,Özbékistan,Qirghizistan,Tajikistan,Türkmenistan kichik we tarqaq döletler.Xitay bu döletlerni bésiwélish teyyarliqi tamamlanghanda,bu döletlerdiki zawutliri we néfit,gaz turubilirini özliri partlitip,bu yerlerdiki menpe’etlirini qoghdash üchün esker kirgüzüshni bahane qilip ishni bashlaydu.Meqset;Kaspiy déngizining néfitlirini qoligha kirgüzüsh.

    Bu qétimqi iqtisadi krizisning tesiri 10 yillap dawam qilidu.dunya üchün krizistin chiqish asan emes.Xitayning dunyagha mal sétishi barghanséri qiyinlishidu.ishsizliq éship baridu.

    Urush iqtisadida ishsizliq mesilisi qalmaydu.2.dunya urushida dunyada ishsizliq éghir bolsimu Gérmaniyide ishsiz qalghan birmu adem yoq idi. Belki ishchi yétishmey bashqa döletlerdin türkümlep ishchilar Gérmaniyige élip kélin’gen.
    Xitay urushtin paydilinip hem ishsizliqni tügitidu,hem démokratiye istigenlerni tügitidu.
    Amérika bashchiliqidiki Gherb döletlirimu krizistin chiqish üchün urush lobilirining küchi aldida boyun egishke mejbur qalidu.

    3.dunya urushi Sherqi Türkistanni oz ichige alghan payansiz Türkistan zéminlirida jeryan qilishi mumkin.barliq küchlük döletlerning zamaniwi qoralliri bu meydanda sinaq qilinishi mumkin.

    1. we 2.dunya urushi asasen Yawropada,Xristi’anlarning oz ichide bolup ötti.eng kop xristi’an dinigha mensup dölet we kishiler ziyangha uchridi.
    3.dunya urushi Xitay bilen xristi’an dunyasi arisida,Türk we musulman zéminliri üstide jeryan qilishi mumkin.

    Xitay, nopusining 40%ni bu urush meydanlirida éritip tügitish arqiliq,urushtin kéyin téximu az nopus bilen téximu bayashat we démokratik dölet qurushi mumkin.

    Uyghurlarning kélechiki eng zor we éghir aqiwetlerdin kéyin musteqil bir dölet qurush bilen netijilinishi éhtimalgha bek yéqin.

    Xitayda bügün,Amérika bilen,hetta Ruslar bilen urush qilghuchilik herbiy küch yoq.biraq dölet ichidiki xilmu-xil ziddiyet xitay hökümitini yaki démokratik tüzümge ötüshke,yaki urush qilishqa mejburlaydu.

    Xitayda démokratik tüzüm yolgha qoyulsa,Uyghurlar Xitay chégrasi ichide bir az keng aptonomiyilik hoquqqa érishelishi mumkin.Dunya urushi yene 20-30 yil kéchikishi mumkin.eger kommunistik partiye mewjut tüzümdin waz kéchishni xalimisa,dunya,bolupmu orta asiya qanliq qirghinchiliqning merkizi bolushtin qéchip qutulmaydu.

    Orta asiyaning béshigha bala kelgende Ruslar 17 milyon kwadrat kilométir zéminini qoghdap qélishning ghémige chüshüp qalidu.chünki,Rus quruqluq armiyisining küchi dölet chégrasini qoghdashqa aranla yétidu.

    Barak Obamaning Uyghurlar heqqide süküt qilishi bir istratégiye bolushi mumkin.
    Uyghurlar yaxshiliqtinmu,yamanliqtinmu tiz tesirlinidighan xelq.

    Amérikining Uyghurlar mesilisige jiddiy arilishishi,Xitayning Uyghurlar mesilisini muwapiq hel qilishqa kirishishi,Uyghurlarning kélechekte téximu keng kölemde qarshiliq körsitish jasaritini éritiwétishi mumkin.bu amil ,kélechektiki dunyawi istratégiyige,Uyghurlarning axirqi zor menpe’itige paydisiz bölishi mumkin.

    Uyghurlar öz mesililirini yalghuz hel qilish qudritige ige emes.xelq’ara jem’iyetning arilishishi bolmay turup Uyghurlar üzül-késil erkinlikke érishelmeydu.
    kishilik hoquqi mesilisi Uyghurlargha dunyada hésdashliqni ashuridu.amma Uyghurlarning jarahitige melhem bolalmaydu.

    Uyghurlarning kélechikini téximu keng da’iride chüshinish we uninggha köre pilan,heriket qilishning paydisi bar.

    Xitayning Amérikini tiz püktüreligüdek küchi yoq.
    3.Dunya Urushining yéqinlap kéliwatqanliqi bir heqiqet.

    Menpe’et nuqtisidin tehlil qilghanda,Xitayning esheddiy düshmini Rusiye,Rusiyining esheddiy düshmini xitaydur.

    Sun’ghan aqsöngek Rusiyining xitayni yénigha élip yürüshi,kona ashnilirini qizghandurush üchünla qilip yürgen heriketler.

    Donay keskin eskiri qutuplargha ayrilghanda,Rusiyining Gherbliklerning sepide yer alghanliqini körüshimiz mumkin.

    Urush partlisa Rusiyimu ottin qéchip qutulalmasliqi mumkin.amma,Dunya urushi teripidin xarab qilinidighan zéminlar Yawropa emes,Amérika emes, belki asiya.téximu toghrisi ot ottura asiyedin étirapqa kéngiyip mangidu.

    Uyghur,Qazaq,Qirghiz,Özbék,Türkmenlerning tarixtimu teqdiri ortaq bolghan.kélechektimu teqdiri ortaq bolidu. belki u künlerde bu qérindashlirimiz,Uyghurlargha qilghan wapasizliqi üchün wijdan azabi tartishi mumkin.

    Yüz bergüsi palaketke qarshi weziyetni özgertish asan’gha chüshmeydu.

    Sütning purighini sizip qalghan yilan süttin waz kechmeydu.

    Uyghurlarni téximu éghir künler kütüwatidu.Amma eng axirqi parlaq künler uzaqta emes!

    Küchlük xitay,ajiz Uyghur we musteqilliq mesili heqqide dawamliq tepekkur yürgüzimiz.

    2009.11.24

    Obama Uyghurlarni Tilgha Almidi

    hurriyet.com.tr 17 Kasım 2009

    Çin Cumhurbaşkanı Hu Jintao ile görüşen ABD Başkanı Barack Obama, Tahran’ın nükleer programı konusunda izlenecek tutum konusunda Pekin ile mutabık kaldıklarını söyledi.

    Asya turunu sürdüren Obama dün Pekin’de Çin Cumhurbaşkanı Hu ile görüştü. Görüşmenin ana maddeleri arasında Batı ve İran arasında yaşanan nükleer kriz konusu vardı. Bilindiği üzere Çin ve İran’ın enerji ve ticaret alanlarında güçlü bağları bulunuyor.

    İkili görüşmeden sonra Hu ile ortak bir basın toplantısı düzenleyen Obama, “İran İslam Cumhuriyeti’nin uluslararası kamuoyuna nükleer programının barışçıl ve şeffaf olduğunun teminatını vermesi gerektiği konusunda anlaştık” dedi.

    Obama, İran’ın elindeki fırsatı kullanamaması ve “barışçıl niyetini gösterememesi halinde bu durumun sonuçlarıyla karşılaşacağını” söyledi.

    Bu arada iki taraf arasında imzalanan ortak bildiride, Çin lideri Hu’nun gelecek yıl ABD’yi ziyaret edeceği belirtildi.

    İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ

    Başkan Obama, iki tarafın iklim değişikliği alanında da yeni adımlar atma konusunda anlaştıklarını belirterek, ortak temiz enerji merkezi kuracaklarını ve enerji verimliliği, yenilenebilir enerji ve kömür, elektrikli taşıtlar ile doğal gazın daha temiz kullanımı konusunda anlaşmaya vardıklarını anlattı.

    İki tarafın da gelecek ay Kopenhag’da yapılacak iklim değişikliği konulu zirvede bir anlaşmaya varılmasını ve bu anlaşmanın acil işlevselliği bulunmasını istediğini kaydeden Obama, dünyanın en büyük enerji üreticisi ve tüketicisi iki ülkenin bu zirvede kilit rol oynayacağını ifade etti.

    İNSAN HAKLARI VE TİBET KONUSU

    Çin lideri Hu, iki tarafın birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı duyma şeklindeki temel ilkeleri teyit ettiğini ve bu ilkelerin herhangi bir şekilde baltalanmasını desteklemediğini kaydederek, “Eşitlik, karşılıklı saygı ve birbirinin iç işlerine karışmama ilkeleri temelinde insan hakları ve din konularındaki anlayışı artırmak ve farklılıkları azaltmak için diyalogu sürdüreceğiz” dedi.

    Obama da Hu’ya ABD’deki temel inancın her erkek ve kadının temel insan haklarına sahip olduğunu, bunun sadece ABD’ye özgü olmadığını, evrensel olduğunu ve bütün etnik gruplardan ve dinlerden insanların bu haklardan yararlanması gerektiği görüşünü aktardığını belirtti.

    Tibet’i Çin Halk Cumhuriyeti’nin bir parçası olarak tanıdıklarını yineleyen Obama, Çin hükümeti ile Dalay Lama’nın temsilcileri arasında sorunların bir an önce çözülmesi için diyalog yapılmasını desteklediklerini kaydetti.

    KUZEY KORE

    Obama, Hu ile nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve Kuzey Kore’nin nükleer programından vazgeçmesinin sağlanması konusunda ortak hedefleri paylaştıklarını ifade etti.

    Obama, “Kuzey Kore’nin uluslararası topluma katılma ve tecrit olmak arasında seçim yapması gerektiğine” işaret ederek, “Pyongyang yönetiminin bu konudaki dış talepleri yerine getirmesi durumunda, Kuzey Kore halkının yarar göreceğini” söyledi.

    “TİCARİ KORUMACILIKLA MÜCADELE”

    Çin lideri, Obama ile görüşmesinde, mevcut koşullarda iki ülkenin her türlü ticari korumacılığa karşı çıkmaya ihtiyacı olduğunu vurguladığını belirtti.

    ABD Başkanı Obama, Hu ile Pittsburg’daki G-20 zirvesinde verilen taahhüdü sürdürme ve daha dengeli ekonomik gelişme stratejisinde ısrar etme konusunda anlayış birliği içinde olduklarına işaret ederek, bu stratejiyi, ABD’nin daha fazla tasarruf etmesi, daha az harcaması ve uzun vadeli borçlarını azaltması, Çin’in de ekonomisini yeniden dengelemek için politikalarında geniş çaplı düzenlemeler yapması ve iç talebi canlandırması olarak tanımladı.

    Obama, “Çin tarafının geçmişteki açıklamalarında zamanla döviz kurlarını piyasaya göre belirleyeceklerini ifade etmelerinden memnuniyet duyuyorum” diye konuştu.

    Group Accuses China of Abuses in Secret Jails

    Published: November 12, 2009
    HONG KONG — China’s national government tolerates an extensive network of secret jails in Beijing operated by provincial and municipal governments to prevent citizens from complaining to national officials, according to a report released here Thursday by Human Rights Watch.

    Skip to next paragraph

    Multimedia

    The Takeaway With Keith Bradsher

    The report was based on interviews with 38 former detainees who had gone to Beijing to complain about what they described as corruption or other abuses of power at lower levels of government. It said that guards at the “black jails” beat, sexually abused, intimidated and robbed men, women and teenagers.

    Provincial and municipal officials in China are subject to a national civil service system that penalizes them based on the number of complaints received in Beijing about their management. So local and provincial officials have a strong incentive to prevent petitioners from reaching the central government.

    Sophie Richardson, the advocacy director for Asia at Human Rights Watch, said that abuses were widespread in China’s prison system, which has some judicial supervision, but that they were worse in unofficial jails.

    “We’re talking about a country with torture in formal detention centers, and the black jails are 10 floors down” in terms of the treatment of detainees, she said.

    Jeffrey Bader, the National Security Council director for East Asian affairs, said Monday in a conference call with reporters that President Obama planned to raise human rights issues with President Hu Jintao when they meet next week in Beijing. While Mr. Bader did not mention the unofficial jails, he did say that Mr. Obama would discuss “rule of law,” a phrase that would cover a range of extrajudicial practices.

    The jails have been the subject of news reports inside and outside China, but the new report offers many details of abuses. Central government officials continue to deny the jails exist.

    “There are no black jails in China,” Qin Gang, a Foreign Ministry spokesman, said at a regular news conference in Beijing on Thursday. “If citizens have complaints and suggestions about government work, they can convey them to the relevant authorities through legitimate and normal channels.”

    China has taken steps in recent months to safeguard the legal rights of those who run afoul of the authorities. New regulations drafted by the Ministry of Public Security and released on Monday by the State Council, or cabinet, ban forced labor at government-authorized detention centers, where people accused of crimes are held before trial. The new rules also bar officials at detention centers from charging detainees for expenses like food.

    But Nicholas Bequelin, a Hong Kong researcher for Human Rights Watch, said that the new rules did nothing to help detainees at unofficial jails.

    The unofficial jails have captured attention in recent months.

    According to Chinese news media, a guard at an unofficial jail in an inexpensive guesthouse pleaded guilty on Nov. 4 to raping a 20-year-old woman from Anhui Province who had come to Beijing to complain about harassment at her university. Nearly a dozen people reportedly witnessed the rape, and about 50 detainees, including the woman, managed to escape jail when the guard fled after the assault.

    The court dismissed charges against the guesthouse and two provincial liaison officials, according to the official China Daily newspaper.

    Obama must press China on rights: watchdog

    HONG KONG — US President Barack Obama must press China on human rights violations in Tibet and its far-west Xinjiang region during his upcoming Asian tour, Human Rights Watch said Thursday.

    “We are seriously disappointed with the administration’s efforts to date on human rights in China,” Sophie Richardson, Asia advocacy director for the New York-based group, told the Foreign Correspondents’ Club in Hong Kong.

    “It will be devastating if (Obama) doesn’t speak about Tibet and Xinjiang.”

    A senior US official said this week Obama plans to talk about religious freedom, Tibet and other human rights issues with President Hu Jintao when he makes his first official visit to China next week.

    The US president raised human rights issues in other countries and should not “say or do less in Beijing than he has done elsewhere,” Richardson said.

    Washington has remained largely silent on China’s rights record, signalling to Beijing that the US “isn’t paying attention” to the issue, Richardson said.

    Her comments came less than a week after China said it had executed nine people over deadly ethnic unrest in the country’s Xinjiang region.

    Fierce clashes between the local Muslim Uighur community, which claims it is oppressed, and China’s majority Han ethnic group left 197 people dead and more than 1,600 injured earlier this year, according to an official toll.

    Rights groups said that China was guilty of rights violations during the unrest.

    Anti-China riots in Tibet during the run-up to the Beijing Olympics last year, and subsequent rights violations, were also pressing issues, Richardson said.

    She added that the US had not “stepped up to repair the damage” done by Secretary of State Hillary Clinton’s comments in February that rights concerns should not hinder cooperation between the two countries on other issues.

    ERKIN BEGNING KOZKARSHI

    Hurmetlik Erkin Ependim

    Sherqiy Türkistan dewasini mutleq rewishte xelqara hoquqqa, yeni qanun we nizamlargha tayandurush kéreklikini algha sürüp keldingiz. Sherqiy Türkistan dewasini qandaq qilip xelqara hoquqqa tayandurghili boludu?

     

    Erkin Aliptékin _ Jawap:

     

    __  Bizning heqliq bir dawamiz bar. Bu dawamizni xelqara huquqqa tayandurushimiz kerek. Chünki , qanchelik heqliq bolmisun xelqara huquqqa tayanmighan bir dawaning nigizimu bolmaydu. Bu hoquq bolsa BDT  Insan Hoquqi Omumi Déklaratsiyiside qeyid qilinghan „Her Millet Öz Teqdirini Özi Belgülesh“ dégen prinsiptur. Buning üchün „musteqilliq“ dégen sözge derhal naraziliq bildürgen döletler „öz teqdirini özi belgülesh hoquqi“ dégen prinsipqa qarshi chiqalmaghliq.  Chünki bu prinsipni dunya jamaetchiliki „bir xelqara hoquq „ dep özi qabul qilghan. Buning üchünmu, dunya jemaetchiliki Sowét Ittipaqining tarqilishidin kéyin „ öz teqdirini özi belgülesh“ dégen prinsipqa tayinip 20 nechche milletning musteqil bolishigha yol échip berdi. Bu hoquqtin paydilinip musteqilliqini qolgha keltürgen döletning axirqisi Kosowadur. Bashta Rusya we Serbiye bolup, bezi bir döletler Kosowaning musteqilliqini téxiche tonumighan bolsimu, dunya döletlirining köpinchisi Kosowaning musteqilliqini tonidi.

    Bundaq bir mezgilde, bizningmu bu hoquqtin toluq paydilinish yollirini axturushimiz kérek bolidu. Chünki, bizning Xitay bilen bolghan mujadilimiz bir hoquq mujadilisidur. Mesilen:  Xitaylar Sherqiy Türkistanning 2000 yildin béri xitay térritoriyeside bolghanliqini algha sürmekte. Emma, qolida buni ispatlaydighan birmu höjjet yoq. Bu 2000 yil mabeynide Sherqiy Türkistanda héch bir référandum, yeni xelqning omumi pikri élinghan emes. Bu 2000 yil mabeynide Sherqiy Türkistan xelqi “biz öz arzuyimiz bilen Xitay dölitige qoshulduq“ dep awaz bergenmu emes. Gerche xitaylar Sherqiy Türkistanni qoral küchi bilen bésiwalghan bolsimu, Sherqiy Türkistan xelqi Xitaygha özining milli igemenlik, yeni suverenliki yaki igilik hoquqini teslim qilghanmu emes.

    Buning üchün, biz Sherqiy Türkistan dewasini xelqara hoquqqa tayandurushimiz, bizge tonulghan heqlerni telep qilishimiz we mujadilimizni bu heqni qolgha keltürgen´ge qeder dawamlashturushimiz kérek dep oylaymen.

    Chünki men, waqti _ saeti kélip, Birleshken Milletler Teshkilatining nezaretchilikide Sherqiy Türkistanda bir referandum (ray sinash) ötküzülse , xelqimizning mutleq köpchilikining mutleq rewishte „musteqilliq isteymen“ deydighanliqigha ishinimen.

    Shuning üchünmu, 2004 – yili qurulghan   Dunya Uyghur Qurultiyigha (DUQ) qatnashish üchün dunyaning herqaysi döletliridin kelgen wekillerning uzun muzakiriliridin kéyin, DUQ nizamnamisige „mustaqilliq“ sözining ornigha „öz teqdirini özi belgilesh“ sözini qabul qilip kirgüzgen. Eger nizamnamige „mustaqilliq“ sözini kirgüzgen bolsaq, buni resmi tizimgha alduralmaytuq. Gérman höküméti DUQ’ning nizamnamisini testiqlash arqiliq, Sherqiy Türkistan xelqining öz teqdirini özi belgilesh hoquqinimu resmi rewishte tonughan bolidu.